Şevqi Bektöre – qırımtatar muallim, yazıcı ve siyasiy mahbüs. 1888 senesi, yani 129 yıl evel Romaniyada Dobrucanıñ Qavaqlar köyünde dünyağa kele.

 17 yaşında olğanda, 1905 senesinde, İstanbulğa kete, ve anda ilâhiyat fakultetinde oqumağa başlay. Şu devirde anda oquğan diger qırımtatar yaşlarınen tanış ola ve yazmağa başlay. 
 
 21 yaşında ekende anası, babası ve bir emcesi vefat eteler. Bektöre aqrabalarını qıdırmaq içün Qırımğa kele. Keçken asırnıñ 20-nci yıllarında temelli olaraq Qırımda yerleşe ve Bekir Çoban-Zade, Amet Özenbaşlı, Mamut Nedim, Abibulla Odabaş kibi aydınlarımıznen qırımtatar medeniyetiniñ ve tiliniñ inkişaf etmesi içün maarif saasında çalışmağa başlaylar. 1930 senesi, 42 yaşında olğanda Turkmenistanğa kete.

Anda türkmen tilşınaslarğa, türkmen tiliniñ grammatikasını işlep çıqarmağa yardım ete. Lâkin 1932 senesi o ve bir çoq türkmen aydını, Sovet sıñırları içinde bütün diger türkiy alimlerge yapılğanı kibi repressiyalarğa oğray. 

Başta NKVD-den aqıl almaz işkence ve azap çeke, soñra 10 yılğa lagerge mahküm etile. Bu vaqıtta onıñ ömür arqadaşı üç balasınen beraber Şevqi Bektörniñ ricasınen Türkiyege köçe. 

Onı lagerden tek 14 yıl keçken soñ azat eteler ve Özbekistanğa yollaylar. Anda çoq vaqıt keçmeden, 2 yıldan soñ tekrar tevqif etip, bu sefer Sibirge sürgün eteler. Sibirde o yapa-yalıñız daa 8 yıl yaşay ve niayet 1956 senesinde, 68 yaşında olğan Şevqi Bektörege Turkiyege ketmege izin berile. 4 yıldan soñ ise o İstanbulda vefat ete. 

“Volga qızıl aqarken” – işte şu soñki yıllarında Bektöreniñ tilinden yazıp alınğan bir kitap. Men sizge kitapnıñ eki bölügini oqup, taqdim etmege isteyim.

 

Шевкъи Бектёре – къырымтатар муаллим, языджы ве сиясий махбюс. 1888 сенеси, яни 129 йыл эвель Романияда Добруджанынъ Къавакълар коюнде дюньягъа келе.

 17 яшында олгъанда, 1905 сенесинде, Истанбулгъа кете, ве анда иляхият факультетинде окъумагъа башлай. Шу девирде анда окъугъан дигер къырымтатар яшларынен таныш ола ве язмагъа башлай. 
 
 21 яшында экенде анасы, бабасы ве бир эмджеси вефат этелер. Бектёре акърабаларыны къыдырмакъ ичюн Къырымгъа келе. Кечкен асырнынъ 20-нджи йылларында темелли оларакъ Къырымда ерлеше ве Бекир Чобан-заде, Амет Озенбашлы, Мамут Недим, Абибулла Одабаш киби айдынларымызнен къырымтатар медениетининъ ве тилининъ инкишаф этмеси ичюн маариф саасында чалышмагъа башлайлар. 1930 сенеси, 42 яшында олгъанда Туркменистангъа кете.

Анда тюркмен тилшынасларгъа, тюркмен тилининъ грамматикасыны ишлеп чыкъармагъа ярдым эте. Лякин 1932 сенеси о ве бир чокъ тюркмен айдыны, Совет сынъырлары ичинде бутюн дигер тюркий алимлерге япылгъаны киби репрессияларгъа огърай. 

Башта НКВД-ден акъыл алмаз ишкендже ве азап чеке, сонъра 10 йылгъа лагерьге махкюм этиле. Бу вакъытта онынъ омюр аркъадашы учь баласынен берабер Шевкъи Бектёрнинъ риджасынен Тюркиеге коче. 

Оны лагерьден тек 14 йыл кечкен сонъ азат этелер ве Озьбекистангъа ёллайлар. Анда чокъ вакъыт кечмеден, 2 йылдан сонъ текрар тевкъиф этип, бу сефер Сибирге сюргюн этелер. Сибирде о япа-ялынъыз даа 8 йыл яшай ве ниает 1956 сенесинде, 68 яшында олгъан Шевкъи Бектёреге Туркиеге кетмеге изин бериле. 4 йылдан сонъ исе о Истанбулда вефат эте. 

"Волга къызыл акъаркен" – иште шу сонъки йылларында Бектёренинъ тилинден язып алынгъан бир китап. Мен сизге китапнынъ эки болюгини окъуп, такъдим этмеге истейим.

 

Категория: 
Менба: 
http://www.oquv.info

Янъы тефсир язынъ